Երկրի վրա կա 1300 գործող հրաբուխ, որոնք մշտական կամ պարբերական ակտիվություն են ցուցաբերում: Հրաբուխները երկար տարիներ քնած են մնում, նրանց ճեղքերից դուրս եկող թեթև ծուխն ու գոլորշին են միայն մարդկանց հիշեցնում, որ հրաբուխը կարող է արթնանալ: Երբ լեռան գագաթին գտնվող խառնարանից բարձրանում է սև ծխի ու մոխիրի սյունը, լսվում է դղրդյուն, շուրջը մթնում է, այդ ժամանակ ժայթքում է հրաբուխը: Խառնարանից դուրս է նետվում հրահեղուկը՝ լավան: Լավան (1000 C) ամեն ինչ այրում է իր ճանապարհին, այնուհետև սառչում է և գետինը պատում է քարե կեղևով: Հրահեղուկը հոսում և տարածվում է տասնյակ կիլոմետրեր:

Ինչու են ժայթքում հրաբուխները

Երկրի ընդերքում կան ռադիոակտիվ նյութեր, որոնք տաքանում են և դառնում են հրահեղուկ զանգված՝ մագմա: Մագման պարունակում է գազեր: Միջնապատյանի ճնշման պատճառով, երկրի ընդերքի վրա առաջանում են ճեղքեր և այդ ճեղքերով մագման դուրս է գալիս:

Գործող հրաբուխներից են Սաունա Լոան Հավայան կղզիներում (ԱՄՆ), Էտնան Սիցիլիայում (Իտալիա), Կամչատկայում գտնվող Ավաչինսկայա սոպկա և Կլյուչևսկայա սոպկա (Ռուսաստան) և այլն:

Աշխարհի ամենամեծ հրաբուխը՝ Էտնան Իտալայում

Աղբյուրը՝ <<Ինչ է ով է >>մանկական հանրագիտարանից:

Ժամանակով Արևելքի մի հրաշագեղ աշխարհում արդարամիտ և խելացի մի թագավոր է եղել: Նա ունեցել է երեք որդի:
Եղավ, որ այդ թագավորը ծերացավ և կառավարության սանձը կամեցավ դեռ ողջ օրով հանձնել իր ժառանգներից նրան, որն ավելի ընդունակ կլինի այդ դժավրին գործին: Ուստի մի օր կանչեց որդիներին և ասաց.
-Սիրելի որդիներ, տեսնում եք, որ ձեր հայրը ծերացել է ու էլ չի կարող երկիրը կառավարել: Ես վաղուց իջած կլինեի իմ գահից, եթե կատարված տեսնեի այն միտքը, որ երկար տարիներ պաշարել է հոգիս: Եվ հիմա ձեզանից ով որ իմաստուն կերպով լուծե այդ իմ միտքը, նա կստանա իմ թագը, նա կկառավարե իմ ժողովուրդը:
-Ապրած կենա մեր սիրելի հայրը, սուրբ է մեզ համար նրա վեհ կամքը. Այդ ի՞նչ մեծ միտք է, որ չի կարողացել լուծել նրա իմաստուն հոգին:
-Ահա՛ տեսնո՞ւմ եք այդ ահագին և մեծածավալ շտեմարանը, որ վաղուց շինել եմ: Իմ փափագս էր այդ լցնեի այնպիսի բանով, որ ամենապիտանին լիներ աշախարհիս երեսին և որով կարողանայի բախտավոր դարձնել իմ ժողովուրդը: Այդ շտեմարանը մնում է դատարկ:
Եվ հիմա, ո՛վ ձեզնից կարողանա այդ շտերամանը իր բոլոր անկյուններով, ծայրեծայր, լցնել աշխարհի այդ ամենապիտանի բանով, թող նա արժանի լինի գահին:
Առե՛ք գանձերիցս ինչքան որ կուզեք և առանձին-առանձին ուղի ընկեք քաղաքե-քաղաք, աշխարհ-աշխարհ, գտեք այդ բանը և լցրեք իմ շտեմարանը:
Ձեզ երեք անգամ քառասուն օր միջոց եմ տալիս:
Որդիները համբուրեցին հոր ձեռքը և ճանապարհ ընկան:
Ամբողջ երեք անգամ քառասուն օր նրանք շրջեցին քաղաքե-քաղաք, աշխարհե-աշխարհ. տեսան ուրիշ-ուրիշ մարդիկ, ուրիշ-ուրիշ բարքեր ու ժամանակին եկան կանգնեցին հոր առջև:
-Բարով եք եկել, անգին որդիներս, գտե՞լ եք արդյոք և բերել՝ ինչ որ ամենապիտանի բանն է աշխարհում:
-Այո՛, գտել ենք, սիրելի հայր,- պատասխանեցին որդիները:
Եվ հայրն իսկույն վեր առավ որդիներին և գնացին շտեմարանի դուռը. այնտեղ հավաքված էին բոլոր պալատականները և շա՛տ ժողովուրդ:
Թագավորը բացեց դուռը և կանչեց մեծ որդուն.
-Ինչո՞վ կլցնես այս ահագին շտեմարանս, սիրելի որդյակ, ի՞նչ բանով, որ աշխարհում ամենապիտանին լինի:
Եվ մեծ որդին գրպանից հանեց մի բուռ հացահատիկ՝ պարզելով դեպի հայրը՝ ասաց.
-Հացով կլցնեմ այս ահագին շտեմարանը, թանկագին հայր:
Ի՞նչն է աշխարհում ամենապիտանի բանը, քան հացը, ո՞վ կարող է առանց հացի ապրել: Շատ թափառեցի, շատ բան տեսա,- բայց հացից անհրաժեշտ ոչինչ չգտա:
Այն ժամանակ հայրը կանչում է միջնեկ որդուն.
-Ինչո՞վ կլցնես այս ահագին շտեմարանս, սիրելի որդյակ, ի՞նչ բանով, որն աշխարհում ամենապիտանին լինի:
Եվ միջնեկ որդին հանեց գրպանից մի բուռ հող, պարզելով դեպի հայրը՝ ասաց.
-Հողով կլցնեմ ես ահագին շտեմարանը, թանկագին հայր, ի՞նչն է աշխարհում ամենապիտանի բանը, քան հողը: Առանց հողի հաց չկա, առանց հողի ո՞վ կարող է ապրել: Շատ թափառեցի, շատ բան տեսա, բայց հողից անհրաժեշտ ոչինչ չգտա:
Ապա հայրը կանչեց կրտսեր որդուն.
-Ինչո՞վ կլցնես այս ահագին շտեմարանս, սիրելի որդյակ, ի՞նչ բանով, որն աշխարհում ամենապիտանին լինի:
Այդ միջոցին կրտսեր որդին հաստատ քայլերով մոտեցավ շտեմարանին, անցավ շեմքը, գրպանից հանեց մի փոքրիկ մոմ, կայծքարին խփեց հրահանը, կայծ հանեց, վառեց աբեթը, հետո մոմը: Բոլորը կարծում էին, թե նա ուզում է լույսի լուսով լավ զննել շտեմարանը, նրա ահագնությունը:
-Դեհ, ասա, որդի, ինչո՞վ կլցնես.- անհամբեր ձայնով հարցրեց հայրը:
-Լույսով կլցնեմ այս ահագին շտեմարանը, իմաստուն հայր, լույսով միայն: Շատ թափառեցի, շա՛տ աշխարհներ տեսա, բայց լույսից անհրաժեշտ ո՛չ մի բան չգտա: Լույսն է ամենապիտանի բանը աշխարհում: Առանց լույսի հողը հաց չի ծնի, առանց լույսի հողի վրա կյանք չէր լինի:
Շա՛տ թափառեցի, շա՛տ աշխարհներ տեսա և գտա, որ գիտության լույսն է ամենապիտանի բանը, և միայն գիտության լույսով կարելի է կառավարել աշխարհը:
-Ապրե՛ս,- գոչեց ուրախացած հայրը,- քեզ է արժանի գահն ու գայիսոնը, քանի որ լույսով ու գիտությամբ պիտի լցնես թագավորությունդ և մարդկանց հոգիները:
-Ապրա՛ծ կենա մեր երիտասարդ լուսավոր թագավորը,- գոչեցին ոգևորված պալատականներն ու ժողովուրդը ամբողջ:

Կապույտով նշված բառեր՝ հոմանիշներ

Երկիր — երկրագունդ

Իմաստուն — խելոք

շտեմարան — ամբար

փափագ — ցանկություն

ուղի — ճանապարհ

բարքեր — սովորություներ

Կանաչով նշված բառեր՝ հականիշներ

ամենապիտանի — անպետք

վառեց — հանգցրեց

իմաստուն — հիմար, անմիտ, անխելք

լույս — մութ, խավար, ստվեր

լցնես — դադարկես

երիտասարդ — ծեր

Было лето. На дворе стояла солнеЧная погода. Погос и Петрос стали готовитЬ удоЧки и ЧервяЧков для рыбалки. А кот Мартирос сидел и наблюдал за ними.

ВсЀ готово!!! Погос и Петрос, а за ними Мартирос отправилисЬ ловить рыбку.

Сидят на мостике и забрасывают удоЧки. “Ловись рыбка большая, ловись рыбка маленькая”. А кот Мартирос так и рад. И какой кот откажется от рыбки. Погос и Петрос Ловят рыбу а кот Мартирос тиХонеЧко Ѐе съедает. Но и о друзьяХ не забывает. Встали они в ряд и ждуд когда же кот Мартирос принесЀт им лакомство!!!.

Առաջադրանքներ

• Գտեք  տրված թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։

40 և 16

40-1,2,4,5,8,10,20,40

16-1,2,4,8,16

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 8

50 և 25

50-1,2,5,10,25,50

25-1,5,25

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 25

56 և 64

56-1,2,28

64-1,2,4,32,64

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 2

32 և 20

32-1,2,4,8,16,32

20-1,2,4,5,10,20

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 4

180 և 60

180-1,2,3,6,9,10,20,30,90,60

60-1,2,3,4,5,6,10,30,15,60

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 60

7 և 11

7-1,7

11-1,11

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 1

5 և 19

5-1,5

19-1,19

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 1

42 և 49

42-1,2,6,21,42

49-1,49

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 1

110 և 70

110-1,2,10,110

70-1,2,10,35,70

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 10

360 և 60

360-1,2,3,6,36,10,20,30,60,360

60-1,2,3,4,5,6,10,20,30,

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 30

24 և 11

24-1,2,3,4,8,12,24

11-1,11

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 1

32 և 24

32-1,2,4,8,16,32

24-1,2,3,4,6,8,12,24

Ընդանուր ամենամեծ բաժանանարար 8

Բ) Լաւ է մանուկ աղքատ եւ իմաստուն, քան զթագաւոր ծեր եւ անմիտ:

Կարդա այսպես.

լաւ                — լավ

զթագաւոր   — ըզթագավոր

(Նկատեցի՞ ր` ինչպես է կարդացվում ւ տառը:)

Բառարան

Քան զթագաւոր             — քան թագավորը

Հարցեր և առաջադրանքներ

Գրաբարում «եւ» բառն ուներ նաև այսօրվա «բայց» բառի իմաստը: Քո կարծիքով. այստեղ պետք է և՞, թե՞ բայց փոխադրել: Իմաստային ի՞ նչ տարբերություն կա այս արտահայտությունների միջև` աղքատ և իմաստուն մանուկ — աղքատ, բայց իմաստուն մանուկ:

Լավ է մանուկ ու աղքատ, բայց իմաստուն քան թագավոր ծեր, բայց անմիտ:

Նախադասության մեջ հակառակ իմաստ ունեցող բառերը գտի´ր և զույգ — զույգ դո´ւրս գրիր:

Իմաստուն — անմիտ

Մանուկ — ծեր

Եթե կարող ես, շրջիր նախադասության իմաստը, թող գրաբար լինի`

Լավ է թագավոր ծեր, բայց անմիտ, քան մանուկ աղքատ, բայց իմաստուն:

Ծեր և անմիտ թագավորն ավելի լավ է, քան աղքատ, բայց իմաստուն մանուկը: Որպեսզի նախադասությունդ ճիշտ լինի, զ մասնիկը (նախդիրը) դիր քան — ին հաջորդող բառի վրա:

Ծեր և անմիտ թագավորն ավելի լավ է, քան ըզաղքատ, բայց իմաստուն մանուկը:

Յուրաքանչյուր  բնական   թիվ,   որի  վրա բաժանվում է տվյալ  բնական թիվը, կոչվում է վերջինիս  բաժանարար։ 

Օրինակ՝ 

12-ի բաժանարարներն   այն թվերն են, որոնց վրա 12-ը բաժանվում է առանց  մնացորդի։  

12-ը առանց մնացորդի բաժանվում է 1, 2, 3, 4, 6, 12  թվերի վրա, ուրեմն 1, 2, 3, 4, 6, 12  թվերը 12-ի բաժանարարներն են։ 

Այժմ  1-ին տողում գրենք 12-ի բոլորբաժանարարները, իսկ 2-րդ տողում գրենք 34-ի  բոլոր  բաժանարարները՝ 

12-1,2,3,4,6,12 

34-1,2,17,34 

1-ը և 2-ը 12-ի և 34-ի ընդհանուր բաժանարարներն  են, 2-ը այդ  թվերի  ամենամեծ  ընդհանուր  բաժանարարն է։  

Այն բնական թիվը, որը  տրված  բնական թվերից յուրաքանչյուրի  բաժանարար է, կոչվում է նրանց ընդհանուր բաժանարար։ 

Տրված բնական թվերի ընդհանուր բաժանարարներից  ամենամեծը կոչվում է նրանց   ամենամեծ ընդհանուր բաժանարար։ 

Երկու բնական թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը նշանակելու համար օգտագործում ենք փակագծեր՝ ( )։ 

Գրումենք այսպես՝ (12,34)=2 

Առաջադրանքներ 

• Գտեք  տրված թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։ 

• 15  և 18 
• 15 – 1, 3, 5, 15, 
• 18 – 1, 2, 3, 6, 9, 18 

Ընդանուր բաժանարար 1, 3 

• 24 և 16 

24 – 1, 2, 4, 6, 8, 12, 24 

16 – 1, 2, 4, 8, 16

Ընդանուր բաժանարար 1, 2, 4, 8 

• 18 և 24 

24 – 1, 2, 4, 6, 8, 12, 24 

18- 1,2,3, 6, 9, 18 

Ընդանուր բաժանարար 1, 2, 6 

• 240 և 60  

Ընդանուր բաժանարար 60 

• 250 և 50 

Ընդանուր բաժանարար 50 

• 4 և 7 

4 – 1, 2, 4 

7 — 1, 7 

Ընդանուր բաժանարար 1 

• 5  և 11 

5 – 1, 5 

11 – 1, 11 

Ընդանուր բաժանարար 1 

• 14 և 9  

14 – 14, 1, 7, 2 

9 – 9, 1, 3,  

Ընդանուր բաժանարար 1 

• 25 և 5 

Ընդանուր բաժանարար 5 

• 16 և 32 

Ընդանուր բաժանարար 16 

• 10 և 8 

8 – 8, 1, 4, 2 

10 – 10, 1, 5, 2 

Ընդանուր բաժանարար 2, 1 

• 20 և 24 

20 – 20, 10, 1, 2, 4, 5 

24 – 24, 1, 6, 4, 2,  

Ընդանուր բաժանար 1, 2, 4 

• 100 և 2 

100 – 50, 20, 2, 100, 1, 10,  

2 – 1, 2 

Ընդանուր բաժանարար 1, 2 

Մխիթար Սեբաստացին ծնվել է 1676 թվականի Հունվարի 17 — ին Սեբաստյա քաղաքում, իսկական անունը՝ Մանուկ: Իր ծնողների շնորհի նա ստացել է շատ լավ կրթություն: Մանուկը դեռ փոքրուց երազում էր դառնալ քահանա, բայց նրա ծնողները համձայն չէին:

Մի անգամ նա գտավ մի ընկեր, որի հետ փախան դեպի լեռները և ապրեցին որպես ճգնավորներ: Երբ ծնողները գտան նրան տարան տուն: Սուրբ Նշանի վանահայրը, երբ իմացավ այդ մասին, առջարկեց Մանուկին վանքում աշխատել, որը կրկին մերժվեց ծնողների կողմից:

Վանական կյանք

1691 թվականաին, երբ նա թույլտվություն ստացավ աշխատել վանքում և շուտով ստացավ սարկավակ աստիճան: Նա իր անունը փոխելով դրեց Մխիթար: 20 տարեկանում նա նշանակվեց քահանա, իսկ 25 տարեկանում հիմնեց Մխիթարյան միաբանությունը Կոստանդոպոլսում: Օսմանյան իշխանությունների հալածանքներից փախչելով միաբանությունը տեղափոխվեց Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզին: Սուրբ Ղազար կղզում կառուցեց իր վանքը, որտեղ էլ մահացավ 73 տարեկան հասակում:

Մխիթար Սեբաստացին թարգմանել և տպագրել է հազարավոր հայերեն աշխատություններ: Այսօր մատենադարանում պահվում են ավելի քան 5000 ձեռագրեր և 100000 տպագիր գրականություն:

Ա) Լավ է կոյր աչօք, քան կոյր մտօք:

Կարդա այսպես.
 

լաւ             — լավ

կոյր            — կույր

Բառարան
                                     

աչօք           — աչքով

մտօք          — մտքով

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Նախադասությունը ժամանակակից հայերեն (աշխարհաբար) դարձրու: Գրաբար և աշխարհաբար նախադասությունները բարձրաձայն կարդա´: Քո կարծիքով ո՞ր դեպքում է այն ավելի գեղեցիկ հնչում:

Լավ է կույր աչքով, քան կույր մտքով:

1. Կոյր մտօք արտահայտությունն ինչպե՞ս ես հասկանում: Դրա հակառակ իմաստն արտահայտող բառը կամ բառակապակցությունը գտիր:

Կոյր մտօք, այսինքն սեփական միտք չունեցող կամ գիտելիք չունեցող, անմիտ:

Հակառակը — խելացի, իմաստուն, բանիմաց և այլն:

1. Մարդը կարո՞ղ է սրտով կույր լինել (գրաբ. կլինի` կոյր սրտիւ):

Այո, մարդը կարող է նաև սրտով կույր լինել, այսինքն խիղճ չունենեալ:

1. Լավ է կոյր աչօք, քան կոյր մտօք նախադասության իմաստն աշխարհաբար քանի՞ ձևով կարող ես արտահայտել:

Լավ է աչքդ կույր լինի, քան թե անմիտ լինես:

1. Ինչպե՞ս ես հասկանում այս նախադասությունը (նախադասությունն ազատ և ընդարձակ փոխադրի´ր):

Ավելի լավ է կույր լինես, քան թե անմիտ և տգետ, որովհետև, երբ ուղեղդ դատարկ է դու ոչինչի չես հասնի այս կյանքում: